Blog Image

Werkboek Gebruikersparticipatie

Werkboek Gebruikersparticipatie

Het werkboek gebruikersparticipatie biedt goede voorbeelden op de zes participatieniveaus wilt de lezer veel 'goesting' doen krijgen om zelf actief aan de slag te gaan rond participatie. We hoorden ook nog veel vragen over en bedenkingen bij het actief van start gaan met gebruikersparticipatie. We willen daarom de dialoog online voortzetten op de blog met alle bezoekers van deze website. Er staan blog-berichten op elk participatieniveau.

workshops Plan P

gebruikersparticipatie.be Posted on Fri, April 22, 2016 10:34:44

Participatie: boek nu uw workshops Plan P!

Onze Nieuwe Toekomst vzw – een self-advocacy beweging van en voor mensen met een verstandelijke beperking – biedt u graag workshops aan over Plan P. Plan P is een creatief pakket voor personen met een verstandelijke beperking en hun netwerk omtrent oplossingen voor participatieproblemen. Meer info over Plan P en over de workshops vindt u op www.planp.be.



Gebruikersparticipatie: Videoverhalen in project zonder grenzen

gebruikersparticipatie.be Posted on Fri, November 27, 2015 09:11:53

Via het project ‘Zonder Grenzen’ nemen mensen met een beperking het woord. In hun verhalen staan ervaringen rond participatie, inclusie en grenzen centraal. Bekijk hun videoverhalen en laat je inspireren!



Wat is een leernetwerk?

gebruikersparticipatie.be Posted on Fri, September 18, 2015 10:54:29

Je wist misschien al dat Plazzo nu ook leernetwerken aanbiedt om actief aan de slag te gaan met het Gebruikersparticipatie in je eigen organisatie.

Wat is een leernetwetwerk?

In een leernetwerk staat wederzijds leren centraal. De deelnemers
wisselen kennis en ervaringen uit om zo nieuwe inzichten, oplossingen of
werkwijzen te ontwikkelen. We gebruiken hiervoor verschillende activerende methodieken.

Via bijeenkomsten in leernetwerken doorlopen we het proces om het
werkboek te implementeren in de realiteit van je eigen organisatie. Als
deelnemer aan het leernetwerk engageer je je om binnen je voorziening aan de
slag te gaan rond gebruikersparticipatie.

Meer info?

Neem contact op via info@plazzo.be of bel 09 225 91 33.



Leernetwerk gebruikersparticipatie – Lokale dienstencentra

gebruikersparticipatie.be Posted on Thu, March 19, 2015 11:12:46

In juni 2015 start er een nieuwe reeks van het leernetwerk gebruikersparticipatie

Voor wie? In deze reeks richten we ons op medewerkers uit lokale dienstencentra.

Praktisch: het leernetwerk
gebruikersparticipatie omvat 3 sessies die telkens doorgaan in het Provinciaal Administratief Centrum ‘Het
Zuid’ op het Woodrow Wilsonplein 2 in Gent

Sessie 1 vrijdag 12 juni 2015 9u30 – 12u30
Sessie 2 te bepalen in groep
Sessie 3 te bepalen in groep

Inschrijven kan
via info@plazzo.be of via 09 225 91 33

Deelname is gratis, maar de plaatsen zijn beperkt. Wacht dus niet te
lang met inschrijven!



Laatste vrije plaatsen Leernetwerk!

gebruikersparticipatie.be Posted on Fri, February 13, 2015 11:37:39

Er zijn nog vrije plaatsen voor het Leernetwerk Gebruikersparticipatie dat start op vrijdag 6 maart voor medewerkers uit dagcentra en kortverblijven ouderenzorg. Inschrijven en meer info via info@plazzo.be.



Op zoek naar nieuwe ideeën?

gebruikersparticipatie.be Posted on Fri, January 30, 2015 11:55:40

Ben je op zoek naar nieuwe ideeën om actief met gebruikersparticipatie aan de slag te gaan in jouw organisatie? Probeer eens de ideeën-jackpot: http://www.ideajackpot.thnk.org/, een tip uit de eerste leernetwerken gebruikersparticipatie!



Leernetwerk Gebruikersparticipatie

gebruikersparticipatie.be Posted on Tue, January 27, 2015 10:48:51

Hoog tijd voor
een vervolg op het Werkboek Gebruikersparticipatie: actief aan de slag in een leernetwerk!

In een leernetwerk staat wederzijds leren centraal. De deelnemers
wisselen kennis en ervaringen uit om zo nieuwe inzichten, oplossingen of
werkwijzen te ontwikkelen. We gebruiken hiervoor verschillende activerende methodieken.

Via bijeenkomsten in leernetwerken doorlopen we het proces om het
werkboek te implementeren in de realiteit van je eigen organisatie. Als
deelnemer aan het leernetwerk engageer je je om binnen je voorziening aan de
slag te gaan rond gebruikersparticipatie.

De bijeenkomsten worden aangeboden door de Provincie Oost-Vlaanderen in samenwerking met Hogeschool Gent en Plazzo.

Voor wie? In deze reeks richten we ons op medewerkers uit dagcentra en kortverblijven in ouderenzorg.

Praktisch: het leernetwerk
gebruikersparticipatie omvat 3 sessies die telkens doorgaan op
vrijdagvoormiddag van 9u30 tot 12u30 in het Provinciaal Administratief Centrum ‘Het
Zuid’ op het Woodrow Wilsonplein 2 in Gent

Sessie 1 vrijdag 6 maart 2015

Sessie 2 vrijdag 3 april 2015

Sessie 3 vrijdag 19 juni 2015

Inschrijven kan
via info@plazzo.be of via 09 225 91 33

Deelname is gratis, maar de plaatsen zijn beperkt. Wacht dus niet te
lang met inschrijven!



Leernetwerk Gebruikersparticipatie

gebruikersparticipatie.be Posted on Thu, October 02, 2014 11:14:25

Actie! Er komt weldra een vervolg op het Werkboek Gebruikersparticipatie. Via leernetwerken zullen we zorgverstrekkers begeleiden om het werkboek te implementeren in de realiteit van hun eigen organisatie.



het hoogste niveau

Zelfbeheer Posted on Thu, February 06, 2014 10:31:36


De laatste trede op de
participatieladder is ook het hoogste niveau van participatie: zelfbeheer. Dit
betekent dat gebruikers zelf een voorziening draaiende houden en een zo groot
mogelijke beslissingsmacht hebben over de organisatie en de uitvoering van de
zorg/begeleiding maar ook over de invulling van het eigen leven en het zorg- of
ondersteuningstraject. De gebruiker kan via zelfbeheer zijn zaken zelf regelen
en die dingen opnemen die voor hem (op dat moment) belangrijk zijn. Door die
dingen die je zelf kan, ook daadwerkelijk zelf te (mogen) doen, wordt de
eigenwaarde en het zelfrespect van de gebruiker versterkt. Zelfbeheer heeft dan
ook een sterk emancipatorisch en
empowerend karakter
.



mentaliteitswijziging

Meebeslissen Posted on Thu, February 06, 2014 10:29:42

Zorgverleners moeten niet alleen systematisch gebruikers het recht geven om mee
te mogen beslissen over zaken die hun eigen leefsituatie of de gemeenschap
aanbelangen, maar ook moeten ze nagaan op welke manieren ze dit ‘mee
beslissen’ kunnen vorm geven. Bovendien kan het belangrijk zijn dat
zorgverleners weten hoe ze hun gebruikers kunnen ondersteunen bij het (leren)
nemen van eigen beslissingen. Mee beslissen betekent immers ook dat je eigen
verantwoordelijkheid toeneemt, en voor gebruikers die het weinig of niet gewoon
zijn om zelf beslissingen te mogen nemen, kan dit tot stress en onzekerheden
leiden: welke beslissing moet ik nemen en wat als ik een foute beslissing neem?
Als gebruikers steeds vaker zelf beslissingen nemen en zo de regie van hun
eigen leven in eigen handen nemen en houden, moeten zorgverleners reflecteren
over hun taken en begeleidingsrol en zich afvragen waar ze zelf nog te veel de
regie in handen hebben en beslissingen nemen in de plaats van hun gebruikers.
Deze mentaliteitswijziging, want dat
is het echt wel!, kan maar als deze wijziging gedragen, ondersteund en
aangemoedigd wordt door het beleid van de betrokken dienst of voorziening én
indien elke betrokkene deze nieuwe visie en nieuwe manier van handelen
consequent en systematisch toepast.



mee mogen, kunnen en willen

Meebeslissen Posted on Thu, February 06, 2014 10:26:28

De voorlaatste trede op de
participatieladder is het niveau van “meebeslissen”. De gebruikers komen zelf
tot beslissingen en de zorgverleners hebben enkel een adviserende rol. Eenvoudig
uitgelegd betekent gebruikersparticipatie dat gebruikers ‘mee mogen, kunnen en
willen doen’. Het ‘mee mogen’ verwijst dan naar het feit dat participatie een burgerschapsrecht is dat mensen het
recht geeft deel te hebben aan besluitvorming over zaken die de eigen
leefsituatie en die van de gemeenschap aanbelangen. Het ‘mee willen’ verwijst
dan naar de emancipatorische visie
op hulpverlening, waarbij gebruikers zelf richting willen geven aan hun leven,
en dus ook aan dat deel waarvoor zorg gevraagd wordt. Het ‘mee kunnen’
tenslotte verwijst naar empowerment,
waarbij gebruikers in staat gesteld worden om eigenmachtig beslissingen te
nemen en te handelen.



ervaringsdeskundigen

Co-produceren Posted on Thu, February 06, 2014 10:25:09

In het
zorg- en welzijnslandschap wordt de meerwaarde van het samenwerken met en het
inschakelen van ervaringsdeskundigen
steeds meer erkend: de effectiviteit van en de tevredenheid over de
hulpverlening verbeteren en de sensitiviteit van zorginstellingen voor de noden
van hun gebruikers verhoogt waardoor de gebruiker-gestuurde aanpak groeit. De
kennis van ervaringsdeskundigen is aanvullend op de kennis van de professionele
hulpverleners. De verschillende initiatieven die zorg- en welzijnsdiensten
nemen om ervaringsdeskundigen actief in hun werking in te schakelen zijn dan
ook voorbeelden van participatie op het niveau van coproduceren.



klein maar ‘groots’

Co-produceren Posted on Thu, February 06, 2014 10:23:11

In de
literatuur over gebruikersparticipatie in de zorg- en welzijnssector zijn er
weinig voorbeelden van methodieken op dit niveau terug te vinden. Meer nog, dit
niveau van participeren wordt vaak niet opgenomen in de participatieladder.
Mogelijke verklaringen hiervoor zijn enerzijds het feit dat het niveau
“coproduceren” zeer dicht aanleunt bij het eerstvolgende niveau “meebeslissen”.
Hoewel verschillende methodieken misschien als primaire doelstelling het
coproduceren hebben, situeert het effect van deze methodieken zich toch vaak op
het hogere niveau van meebeslissen zodat ze bij dit hogere niveau ingedeeld
worden. Anderzijds is het ook mogelijk dat het begrip coproduceren, en de
invulling die eraan gegeven wordt, te hoge verwachtingen creëert over het te
bereiken resultaat van deze coproductie. Hierbij is het dan belangrijk op te
merken dat coproduceren om ‘op het eerste gezicht’ kleine samenwerkingsverbanden
kan gaan, die evenwel, ingebed in een visie rond participatie, een wezenlijk
verschil uitmaken en dus zeker ook ‘groots’ kunnen genoemd worden.



échte samenwerking

Co-produceren Posted on Thu, February 06, 2014 10:21:12

Op het
vierde niveau van de participatieladder, het coproduceren, is de gebruiker een
echte samenwerkingspartner. De gebruiker en de zorgverlener stellen in
onderling overleg een agenda op en zoeken samen naar oplossingen waar alle
partijen zich kunnen in vinden. Een belangrijk verschil met de voorgaande
niveaus is dat de zorgverlener zich vanaf dit niveau wel verbindt aan de
uitkomsten van de gesprekken, of anders gezegd: de gebruiker is vanaf dit
niveau een evenwaardige partner.



de derde trede

Adviseren Posted on Thu, February 06, 2014 10:20:20

Op de derde
trede van de participatieladder bevindt zich het adviseren. Hier stelt de
zorgverlener nog wel de agenda samen, maar kunnen ook de gebruikers hun
problemen aandragen en oplossingen formuleren. De zorgverlener houdt rekening
met de mening en de voorstellen van de cliënt, maar kan bij de uiteindelijke
besluitvorming hiervan wel (beargumenteerd) afwijken. Op dit niveau vind je
vooral de reguliere vormen van gebruikersparticipatie zoals
bewonersvergaderingen, gebruikersraden, adviesraden en overlegplatforms, waar
er een meer structurele wisselwerking
is tussen zorgverleners/beleidsmensen en de gebruiker. Een gemeenschappelijk
kenmerk van deze vergaderingen is dat er met de zorgverleners/beleidsmensen in
dialoog kan gegaan worden over de wensen, behoeften en verwachtingen van een
specifieke groep mensen en dat ze zo op die manier de collectieve
belangenbehartiging van deze groep waarborgen. Deze over het algemeen formele
vormen van gebruikersparticipatie veronderstellen dat zowel de ‘leiders van het
overleg’ als de deelnemers (de gebruikers) over de nodige vaardigheden
beschikken om deze vormen van participatie succesvol uit te voeren. Dit
betekent dat extra ondersteuning en
vorming
over onder andere gespreksvaardigheden en vergadertechnieken, zowel
voor de leiders als de deelnemers, vaak aangewezen zijn. Indien de gebruikers
immers niet voorbereid en ondersteund worden in hun rol en taken tijdens deze
overlegmomenten, is het gevaar bijzonder groot dat ze enkel passief aanwezig
zijn. Zorgverleners of beleidsmensen, die deze overlegmomenten leiden en
geconfronteerd worden met deze passieve gebruikers, kunnen deze passiviteit
negeren en overtuigd zijn dat de gebruikers toch participeren, hoewel er dan
sprake is van schijnparticipatie. De
kans is ook reëel dat de zorgverleners of beleidsmensen besluiten dat hun
doelgroep ‘niet in staat is om mee te adviseren’, waardoor deze overlegmomenten
uitdoven en verdwijnen en dit niveau van participatie niet meer nagestreefd
wordt. Het is dan ook belangrijk dat zorgverleners/beleidsmensen over de nodige
vaardigheden beschikken om alle deelnemers aan het overleg maximaal te laten
participeren.



tussenpersoon

Raadplegen Posted on Thu, February 06, 2014 10:17:10

Een
bijzondere vorm van raadplegen is de methode waarbij één of meerdere mensen uit
de doelgroep optreden als tussenpersoon
of vertegenwoordiger
. Deze tussenpersonen bevragen gebruikers op een aantal
specifieke thema’s en signaleren zo knelpunten en behoeften. Deze vorm van
raadplegen heeft een sterk empowerend effect aangezien gebruikers worden
aangesproken op hun capaciteiten en ze hun eigen kracht versterken door als
vertegenwoordiger op te treden.



belevenisgericht raadplegen

Raadplegen Posted on Thu, February 06, 2014 10:15:43

Omdat
individuele en groepsraadpleging vaak beroep doen op de verbale en cognitieve
mogelijkheden van een gebruiker, klinkt vaak de kritiek dat enkel de mondige en
vaardige gebruiker zich via deze methodes kan ‘laten horen’. Om die reden wordt
aangeraden om ook belevingsgerichte
vormen van raadplegen
te gebruiken. Voorbeelden: videoclip laten maken of laten
fotograferen van de woon- en leefomgeving van de gebruiker,
tevredenheidsmetingen in spelvorm en het gebruik van pictogrammen in een vragenlijst.



Raadplegen, individueel of in groep

Raadplegen Posted on Thu, February 06, 2014 10:14:38

Het tweede
participatieniveau is raadplegen. Hier zijn gebruikers mogelijke
gesprekspartners die mee mogen denken en praten. De zorgverlener bepaalt wel de
agenda van het gesprek en verbindt zich niet aan de resultaten van dit gesprek.
De gebruiker wordt dus enkel geconsulteerd. Raadplegen kan zowel individueel
als in groepsverband gebeuren.

Individuele raadpleging levert meestal een brede, globale
input op en geeft zo zicht op de voor de doelgroep belangrijkste thema’s. De
meest gebruikte vormen van individuele raadpleging zijn het
tevredenheidsonderzoek en de bevragingen naar kwaliteit van zorg. Meestal
gebeuren deze bevragingen aan de hand van vragenlijsten, al dan niet
ondersteund door een (bij voorkeur neutrale) vragensteller/interviewer.
Individuele raadpleging gebeurt ook steeds vaker digitaal. Deze zogenaamde
e-participatie heeft als voordeel dat sommige specifieke groepen, zoals mensen
met een psychische of fysieke beperking gemakkelijker kunnen participeren
vanuit een veilige setting. Bovendien blijkt ook dat jongeren gemakkelijker via
e-participatie bereikt en bereid gevonden worden.

Bij groepsraadpleging vinden er
bijeenkomsten met gebruikersgroepen plaats. Via gesprekken met de groep wil de
zorgverlener informatie verzamelen over wat er leeft en wat er nodig is. Gebruikers
identificeren knelpunten, geven suggesties voor verbetering en benoemen ook de
positieve punten.



‘goed’ informeren

Informeren Posted on Thu, February 06, 2014 09:55:20

Informeren staat onderaan de participatieladder en vervult
zo een zeer belangrijke functie: elk participatieproces moet niet alleen
starten met het correct en volledig
informeren, maar deze informatie moet ook continu
beschikbaar
zijn voor de gebruiker. De betrokkenheid van de gebruiker is
bij deze vorm van participatie gering: hij is enkel toehoorder en heeft zelf
geen of weinig inbreng. De zorgverlener bepaalt welke informatie er op welke
manier ter beschikking staat. Dit legt dan ook een grote verantwoordelijkheid
bij de zorgverlener in het al dan niet goed opstarten van het
participatieproces. ‘Goed informeren’ vraagt een goede voorbereiding en een procesmatige aanpak. Drie belangrijke vragen
die daarbij van pas komen 1. Wie is de doelgroep? 2. Welke methode van
informeren is meest aangewezen voor die doelgroep?
(schriftelijk/mondeling/visueel/combinatie) 3. Hoe kun je de informatie best
verspreiden voor deze doelgroep?



gebruikersparticipatie is een proces

Integrale aanpak Posted on Thu, February 06, 2014 09:53:08

Gebruikersparticipatie moet meer zijn dan een ad hoc
initiatief dat eenmalig of slechts af en toe plaats vindt. Participatie is
immers geen methode. De participatieladder van Edelenbos, met
zes niveaus van participatie (informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren,
meebeslissen, zelfbeheer) geeft duidelijk aan dat gebruikersparticipatie een
proces is. Meerdere treden van de participatieladder (moeten) worden beklommen
en de ene trede kan niet zonder de andere. Dit betekent dat zomaar los een
methode op een bepaald niveau inzetten niet voldoende, maar ook niet aangewezen
is. Als de onderliggende treden van participatie niet genomen zijn, zal de
gebruikte methode immers zijn doelen niet bereiken. Daar dreigt het gevaar van schijnparticipatie.